İç hatlardan daha havalıları da var

İSTANBUL, 24 Ekim 2011 (HBR.im, Osman Kurt)

2009 yılının aralık ayında herkesin krizden bahsettiği o vahim günler yaşanıyordu. Ancak o günlerde bazıları da vardı ki Türkiye’nin potansiyelinden dem vuruyordu. Bunlardan biri de basın toplantısı yapmak için Türkiye’ye gelen Airbus yöneticileri idi. Airbus Avrupa ve Asya Pasifik Ülkeleri Kıdemli Başkan Yardımcısı Christopher Buckley ve o zaman Airbus Pazar Analizleri Direktörü olan şimdi ise Airbus Stratejik Pazarlama ve Analiz Başkanı Andrew Gordon tüm dünyada kriz karamsarlığının çöktüğü o günlerde Türkiye’ye dair çok ciddi beklentilerden bahsediyorlardı. Gordon, Airbus’ın 20 yıllık büyüme tahminlerinde Türkiye iç hatlar pazarının yüzde 10,1’lik büyüme oranı ile dünyanın en hızlı büyüyecek pazarı olmasını öngördüklerini ifade ediyordu. Türkiye iç hatlar pazarını yüzde 10 ile Hindistan iç hatlar pazarı takip ediyordu.

Aslında Airbus yöneticileri bu iyimserliklerinde yalnız değillerdi. Yine 2009 yılında Antalya Belek’te, Alman tur operatörlerinin katıldığı bir çalıştayda konuşan Sun Express Genel Müdürü Paul Schwaiger iç hatlar pazarının yıllık büyüme oranlarını gösterip dünyada böyle büyüyen başka bir pazar biliyor musunuz diye soruyordu. Ancak aradan geçen iki yılda Türkiye listenin birinci sıradaki yerini kaybetti. Airbus’un 2011 yılında açıklanan listesinde Türkiye’nin ilk 10’da bile yer alamaması dikkat çekiyor. Havacılığın bir dönemler en gözde ülkesi artık yalnız değil.

Airbus’un son 20 yıllık tahminlerinde liderlik yüzde 9,8’lik büyüme oranı ile Hindistan iç hatlar pazarında. Türkiye yüzde 5,5’lik büyüme beklentisi ile ilk 10’da değil. Ancak bu durumda Türkiye’nin son yıllarda gösterdiği büyüme oranının payı yadsınamaz.  Andrew Gordon, “Türk iç hat trafiği hızla büyümeye devam ediyor ancak pazardaki hızlı genişleme, geçtiğimiz 4 yıldaki yüzde 15’lik büyüme, Türk iç hat trafiğinde öngördüğümüz büyüme oranının azalmasındaki en önemli sebeplerden bir tanesini oluşturuyor” diyor ve ekliyor: “Şu andaki öngörümüzün temelini çok daha yüksek bir seviyeden başlatmamız nedeni ile aslında daha düşük görünen büyüme oranı hala aynı hacimde trafik artışı anlamına geliyor”.

Bu büyümedeki düşüş acaba Türkiye iç hatlarda doyuma mı ulaştı sorusunu akıllara getiriyor. Ancak sektöre dair verilere bakıldığında iç hatlar pazarının hala alacağı çok yol olduğu görülüyor. “Yolcu trafiği tahminlerinde doyuma ulaştı dediğimiz nokta büyümenin ekonomik büyümeye eşitlendiği noktadır. Yani Türkiye’nin gayrı safi milli hasıla büyüme yüzdesi ile trafik artışının büyüme yüzdesinin aynı olması beklendiğinde yolcu trafiği doyuma ulaşmış diyebiliriz” diyor Onur Air Genel Müdürü Şahabettin Bollukçu ve devam ediyor: “2012 yılı için Türkiye’nin ekonomik büyümesi IMF tarafından yüzde 2,2 olarak öngörülüyorken Airbus, Türkiye’deki iç hatlar trafiğinin yüzde 5,5 artacağını öngörmüş. Yani hala trafiğimiz ekonomik büyümenin 2 buçuk katı daha hızlı büyümektedir”.

Şahabettin Bollukçu pazardaki tek iyimser yönetici de değil. “Türkiye’deki havacılık otoritelerinin resmi verilere baktığımızda, iç hat pazarının henüz doyum noktasının uzağında olduğunu görüyoruz. Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü’nün henüz kesin olmayan verilerine göre, Türkiye iç hat pazarında gelen-giden toplam yolcu sayısı 2011’un Eylül ayı sonunda 44,16 milyon olarak gerçekleşti. Aynı dönemde şehirlerarası seyahatler göz önüne alınarak yapılan tahminlere göre karayoluyla taşınan yolcu sayısı ise 80 milyon civarında” diyor Sun Express Genel Müdürü Hacı Say ve ekliyor: “Buna uzak mesafeler arasındaki demiryolları ile taşınan yolcu sayısı da eklendiğinde, Türkiye’de henüz havayoluyla tanışmamış mevcut yolcu potansiyelinin ne kadar büyük olduğu ortaya çıkmaktadır”

Öte yandan Türkiye’de halen devam eden havalimanı projeleri de mevcut pazarı geliştirici rol oynayabilir. Türkiye’de hala birçok şehre çok fazla sefer düzenlenemiyor. Bunda hem mevcut havalimanlarının yetersizliği hem de havayolu şirketlerinin filo büyüklerinin yeterli olmaması rol oynuyor. Filolar genişledikçe ve havalimanları yatırımları tamamlandıkça iç hatlar pazarı büyüme ivmesini arttırabilir.

Türkiye’nin doymuş pazarlarla kıyaslandığında yol alması gereken ciddi bir yol olduğu görülüyor. 2010 yılında iç pazarda 51, dış pazarda 52 milyon olmak üzere, Türkiye’de toplam 103 milyon kişi uçakla seyahat etti. Havacılık pazarı doyuma ulaşmış 75 milyonluk bir ülkede bu rakamın çok daha yüksek olması gerekir. “Her insan yılda ortalama 1,4 defa uçağa biniyor. Gelişmiş ülkelerde ise bu oran 2,5 civarıdır. Ülkemiz için bu oran 2,5 olduğunda 185 milyon civarı yolcu olacak” diyor Şahabettin Bollukçu ve devam ediyor: “Yani, Türkiye 185 milyon yolcu seviyesine kadar hızla büyümeye devam edecektir, sonrasında ise artan bazın da etkisiyle daha mütevazı büyüme rakamları ile ilerleyecektir. Bu süreçte hem iç hem de dış pazar ayrı ayrı büyüyecektir. Ülke olarak hala oldukça büyük bir potansiyelimiz mevcut”.

Türkiye’nin hem uçak üreticileri için hem de havayolu şirketleri için bu büyüme potansiyeli ile kısa ve orta vadede hala önemli bir Pazar kalacağı gerçek. Ancak Türkiye’den çok daha büyük bir nüfusa sahip ve büyümesine daha yeni yeni başlayan Hindistan, Afrika gibi pazarların da varlığı göz ardı edilmemeli. Türkiye önümüzdeki dönemde havayolu sektörünün tek göz bebeği olmayacak.